Wat zijn de gevolgen van klimaatverandering voor Nederland?

zomertemperatuur-nederland-klimaatveranderingIn de afgelopen eeuw is de temperatuur in Nederland met circa 1 °C gestegen (tegen circa 0,7 °C wereldwijd). Momenteel zijn er in Nederland nog geen ernstige problemen die door klimaatverandering worden veroorzaakt. Het klimaat verandert echter wel degelijk. De door mensen veroorzaakte opwarming heeft wereldwijd in de afgelopen drie decennia een waarneembaar effect op veel fysische en biologische systemen veroorzaakt. De veranderingen voor Nederland en de wereld in de afgelopen eeuw worden hieronder kort besproken.

 Zeespiegelstijging en rivierafvoer

De zeespiegel is in de 20e eeuw wereldwijd met zo’n 17 cm gestegen. In de periode 1993-2003 is de snelheid van zeespiegelstijging bijna verdubbeld ten opzichte van de periode 1900-1992. Recent onderzoek wijst op een mogelijke zeespiegelstijging van 2,5 tot 3 meter deze eeuw. Talrijke lange termijn veranderingen in het klimaat zijn waargenomen op de schaal van continenten, regio’s en oceaanbekkens. Deze omvatten veranderingen in temperatuur en ijsmassa’s in het Noordpoolgebied, grootschalige veranderingen in neerslag, het zoutgehalte van de oceanen, windpatronen en aspecten van extreem weer, waaronder droogte, hevige neerslag, hittegolven en de intensiteit van tropische cyclonen. Veel van deze veranderingen grijpen in op rivierafvoeren.

In Nederland is sprake van wat meer en extremere neerslag. In hoeverre de in de winter gemeten toenemende en in de zomer afnemende rivierafvoer zijn toe te schrijven aan de temperatuurstijging is vooralsnog onzeker. In het waterbeleid wordt gedeeltelijk al rekening gehouden met de huidige en toekomstige klimaatverandering door geplande en deels uitgevoerde of in uitvoering zijnde technische maatregelen (bijvoorbeeld dijkverhoging, uitbreiding van gemaalcapaciteit, zandaanvulling aan de kust) en ruimtelijke maatregelen (bijvoorbeeld de inrichting van bergingsgebieden en de maatregelen vastgelegd in de beleidsnota ‘Ruimte voor de Rivier’).

Verspreiding van planten- en dierensoorten in Nederland

Er zijn veel voorbeelden van planten en dierensoorten die zich in de afgelopen jaren hebben verspreid over Nederland of zich juist hebben teruggetrokken. Een voorbeeld is het in Nederland vestigen van de gehakkelde Aurelia; een vlindersoort uit warme landen.dierensoort-klimaat

Uiteraard is de verspreiding van één soort slechts een zwakke aanwijzing voor de respons van de natuur. Wel een goede maatstaf is om alle waargenomen veranderingen bij elkaar te nemen en het algemene beeld daarvan te bekijken (IPCC, 2007). In een Nederlandse studie is de verandering in de verspreiding van een grote groep korstmossen die gedijen bij een koud klimaat vergeleken met die van “warmteminnende” soorten. Onderstaand figuur laat zien dat in de laatste tientallen jaren de warmteminnende soorten ons land binnenkomen of zich verder uitbreiden, terwijl de koudeminnende soorten verdwijnen of voorkomen in een kleiner verspreidingsgebied.

plantensoort-korstmos-klimaatverandering

 

 

Meer in het algemeen zijn de gevolgen voor de Nederlandse natuur:

  • De winter wordt milder en de lente begint vroeger. Op het land verhuizen planten en dieren noordwaarts. Relaties in de voedselketen raken verstoord, doordat niet alle planten en dieren hetzelfde reageren op het warmere (vroegere) voorjaar.
  • Relaties in de voedselketens in de Noordzee en de Waddenzee veranderen ook. Dit gebeurt aan de basis, het plankton. Opwarming van het zeewater is waarschijnlijk één van de oorzaken. De veranderingen, die hoger in de voedselketen worden waargenomen, hangen mogelijk hiermee samen: lage reproductie van vissen, achteruitgang in vogels, verhuizen van bruinvissen.

Effecten op de economische sectoren

Economische effecten op de landbouw zijn nog niet aantoonbaar. Wel zijn er signalen dat risico’s op landbouwschade, door wateroverlast, droogte en/ of insecten, kunnen toenemen De extreem droge zomers van 2003 en 2018 en de extreme regen en hagelbuien van begin 2016 leidde tot omvangrijke schade in de landbouw. Effecten op andere economische sectoren beperken zich momenteel tot een verhoging van de piekvraag naar water in droge perioden, koelwaterproblemen bij de industriële sector en beperkingen voor de scheepvaart bij lage rivierafvoeren.

Terug naar veelgestelde vragen over klimaatverandering >

Start hier met CO2-uitstoot reduceren